ERFELIJKE AANLEG

Lezing van Prof. Adler over het gebruik van aangeboren mogelijkheden

Voor de vereeniging voor paedagogiek, de Montessori vereeniging en de Individualpsychologische studiekring sprak Prof. Dr. Alfred Adler over „Erbanlage und Seelische Struktuur".

De spreker begon met er op te wijzen, dat de verschillende richtingen, die in de psychologische wetenschap bestaan, gewoon zijn elkander te bestrijden door elkaar van onwetenschappelijkheid te beschuldigen. Men doet dus het beste om zich niet door dergelijke uitspraken te laten beïnvloeden, maar rustig zijn gezond verstand te gebruiken.

De Individualpsychologie stelt vast, dat het kind zijn lichamelijken toestand, de functiemogelijkheden van zijn orgaan „beleeft" en ziet zich nu voor de vraag geplaatst, hoe het kind deze belevingen gebruikt om zich een betrekking tot de buitenwereld te vormen. De aard dezer betrekking is in een proces, dat met het woord „evolutie" het best gekenmerkt wordt, aan een immer durende stijging onderworpen, aan een dwang om tot een steeds betere overwinning der door het leven op deze aarde aan het individu geboden opgaven te voldoen. In laatste instantie is de manier waarop het kind tot een bepaald gebruik van zijn aangeboren mogelijkheden komt niet tot klaarheid te brengen, het is eenvoudig als een wonder der natuur te beschouwen. Wij kunnen slechts de resultaten constateeren, dus wat het kind van deze mogelijkheid gemaakt heeft, terwijl deze mogelijkheden zelf zich aan ons onderzoek onttrekken. Dit kunnen wij wel zeggen, dat ieder individu met een oneindig aantal, voor elk individu weer anders zijnde, mogelijkheden ter wereld komt, die hem als een geschenk zijn medegegeven, dat hij ze echter pas door het contact met de opgaven, die de werkelijkheid hem stelt, tot ontplooiïng en aanwending kan brengen. Dit is dus een bescheiden stamelpunt, dat toegeeft, dat wij in de wonderbare werken van de natuur over slechts weinig inzicht beschikken. Wat wij hoogstens hiervan kunnen zeggen, is, dat alle bewegingen in de richting van een mogelijkheid tot succes, van zegepraal gaan en op een betere aanpassing aan den kosmos gericht schijnen.

Dit is een positieve vaststelling vergeleken met andere psychologische scholen, die meenen door woorden als „driften", „instincten" die als een soort demonen zouden werken, iets wezenlijks te zeggen, maar in werkelijkheid allerlei verschijnselen, die zij niet begrijpen, aan een duisteren aanleg of erfelijke wetmatigheid toeschrijven.

Stelt men echter, zooals de Individualpsychologie doet, dat alle erfelijk verkregen „mogelijkheden" die het individu heeft meegekregen voor zijn streven naar vooruitgang en sterker-zijn benut worden, dan heeft men een basis verkregen waarop het psychologisch onderzoek steunen kan. En dan kan men dit streven zich slechts voorstellen in betrekking tot de opgaven, die de buitenwereld het individu onontkoombaar stelt en die in drie groepen te rangschikken zijn: beroep, sociale betrekkingen en liefde. Daarbij kom het er vooral op aan hoe zich het kind de mogelijkheid tot zegepraal, tot sterker zijn voorstelt, omdat daardoor de richting bepaald wordt in welke hij zijn mogelijkheden tot ontwikkeling zal brengen. Uit geringere mogelijkheden kan hij iets grootsch maken, terwijl grootere mogelijkheden kunnen verkommeren en daarom komt het minder op deze erfelijke gegevens aan, dan op de meening die het kind zich over zichzelf en de wereld gevormd heeft. De „bezitspsychologie" vergeet, in tegenstelling met de Individualpsychologie, die een „gebruikspsychologie" is, dat de mensch altijd voor opgaven geplaatst is en dat men hem niet geisoleerd, dus zonder met deze opgaven te rekenen, beschouwen kan.

Het is een al te gemakkelijke meening, dat een kind dat zich goed ontwikkelt alleen op zijn gunstige erfelijke eigenschappen zou steunen. In werkelijkheid steunt het op zijn geloof in zijn toekomst, in zijn kans op succes, terwijl het andere kind, dat meent slecht toegerust te zijn, zich eveneens door deze vooropgestelde meening laat leiden. Beschouwen wij de grooten van deze aarde, dan zijn daar weinig athleten onder te vinden, maar wel vele zwakken, gebochelden, gebrekkigen.

Tegenover deze psychologische beschouwingswijze, die den mensch in zijn worsteling om zijn, door ieder individu verschillend opgevatte, mogelijkheid tot zegepraal tracht te volgen doet de opvatting, die het geheele resultaat als een simpel gevolg van erfbiologisch bepaalde eigenschappen voorstelt, als al te eenvoudig, ja armoedig aan. Hoe zou iemand, die deze opvattingen huldigt, eigenlijk kunnen opvoeden of onderwijzen. Hij zou zichzelf als een bedrieger moeten voorkomen. De praktijk leert dan ook, dat deze erfbiologische theorieën volkomen schipbreuk geleden hebben. Met een soort trompetgeschal werden de uitkomsten van het tweelingenonderzoek destijds aan de wereld verkondigd. Overal zocht en vond men psychische gelijkheid, maar het diepere onderzoek bracht aan het licht, dat hetgeen men voor „gelijkheid" had aangezien slechts op een gelijkenis berustte, die grootendeels nog ontstaan was, omdat tweelingen op elkaar gelijken willen en daartoe een onophoudelijke training bedrijven. Voor hen is daarin een van hun mogelijkheden tot succes en bijval gelegen. Bovendien is één van het paar daarbij steeds de leider, de andere volgt slechts.

Dezelfde schrijvers, die vroeger gevallen publiceerden waarin zij gelijkheid meenden te vinden, deelen nu uitsluitend gevallen mede, waarin zij op ongelijkheid wijzen. Het sprookje van de gelijke tweeling heeft onder de niet-ingewijden echter nog een min of meer taai leven, niettegenstaande de onhoudbaarheid van de beschouwingswijze, dat het karakter aangeboren zou zijn, door de feiten steeds weer gelogenstraft is geworden. Hoe zou een „betrekking" ook aangeboren kunnen zijn. Men kan dergelijke verouderde opvattingen der erfbiologen als voldoende weerlegd rustig terzijde schuiven.

Uit den rijken inhoud van de lange, door een volle zaal aandachtig gevolgde, rede kunnen in dit verslag slechts enkele hoofdzaken vermeld worden. Aan het slot van deze voordracht werden verschillende vragen door den spreker nog uitvoerig beantwoord, waarbij duidelijk bleek, dat niet alleen de leer, maar ook de persoon van Adler een duidelijke sympathie bij de toehoorders had verworven.


Fuente: «Erfelijke aanleg. Lezing van Prof. Adler over het gebruik van aangeboren mogelijkheden», Utrechtsch Dagblad (título de Delpher: Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad), Utrecht, viernes 7 de junio de 1935, Avondblad, 3e blad, p. 1 (p. 9 del ejemplar digitalizado), cols. 3 y 4; sin firma. Transcripción hecha sobre la imagen de la página en Delpher (MMUTRA04:253252113:mpeg21:p00009; artículo a00096), cotejada con el OCR de la plataforma, que omite el final del artículo (desde «erfbiologisch bepaalde eigenschappen»), continuado en la columna siguiente bajo otra noticia. Se conservan la ortografía y las formas del impreso («Seelische Struktuur», «stamelpunt», «kom het er», «geisoleerd», «ontplooiïng»); el espaciado de «willen» se da en cursiva. Se omiten las noticias vecinas.