DE MENSCH TIJDENS DE CRISIS
VOORDRACHT VAN Prof. ADLER
De versplinterdheid van de menschheid draagt in hoofdzaak de schuld aan de crisis
Gemeenschapszin dient versterkt
Prof. Dr. Alfred Adler, de bekende „persoonlijkheidspsycholoog" uit Weenen, heeft gisteravond in „Leeuwenbergh" te Utrecht voor de leden van de volksuniversiteit aldaar een voordracht gehouden over „De mensch gedurende de crisis"! Daaraan ontleenen wij het volgende:
Spr. wees op het critische karakter der tijdsomstandigheden. Ieder heeft zich daar een voorstelling van gemaakt, maar niemand heeft een goed recept gevonden om er uit te komen. De crisis munt uit door een universeel karakter. Toenemend inzicht zou kunnen bijdragen tot aankweeken van gemeenschapszin, maar wie dit heeft verwacht ziet zich teleurgesteld. Men ziet de meest verschillende meeningen over oorsprong, ontwikkeling en bestrijding van de crisis. Ook in het gedrag ten aanzien van de crisis vallen groote verschillen op. Als psycholoog interesseert spr. zich speciaal voor den oorsprong van die verschillen, die eerder grooter dan kleiner worden, ofschoon allen in gelijke mate bedreigd worden. Daaraan moet iets fundamenteels ten grondslag liggen. De persoonlijkheidspsychologische beschouwing van de menschelijke ziel en van de ziel van de massa geeft ons een oplossing voor dit vraagstuk.
De menschelijke ziel ontpopt zich thans in zijn waren aard, op de proef gesteld door de crisis. Men heeft wel gewezen op de goede zijde van de crisis die de samenhang van de menschheid accentueeren zou. Maar daarvan blijkt niet veel. De verzoening wordt ieder oogenblik weer onmogelijk gemaakt. Als men de ontwikkeling van de menschelijke ziel nagaat, wordt dit duidelijk. De uitkomsten van onze geheele opvoeding zijn nog steeds gebrekkig. Men kan iemands levensweg niet zoo duidelijk uitstippelen dat hij dien ook gaat. De toekomst blijkt zoowel voor den enkeling als voor de massa in het duister gehuld. Hoe moet de enkeling daar tegenover staan? Dat hangt van zijn allerindividueelste karaktereigenschappen af.
Ieder bezit een zekere scheppende kracht om daarop een eigen antwoord te geven. De persoonlijkheidspsychologie heeft ons in staat gesteld het levensdoel reeds bij het kleine kind te vinden en verder te vervolgen en de betrokkenen zich tevens van dat levensdoel bewust te maken. Met de vertwijfeling der crisisverhoudingen moet de menschheid zich een nieuwe toekomst bouwen. Daarvoor is aller samenwerking mogelijk. Toch gaat ieder, ook als hij dit wel inziet, zijn eigen weg. Men kent de menschen, die steeds hulpeloos omzien en de oplossing van anderen verwachten. Het type der verwende kinderen dat nooit actief genoeg wordt om zelfstandig te leven en zelfstandig problemen op te lossen is tegenwoordig buitengewoon frequent. De meeste menschen geven steeds anderen de schuld. Men zou kunnen vragen of zij, die het omgekeerde doen en steeds aan anderen denken, zichzelf niet vergeten? Spr. wijst er op, dat er groote behoefte bestaat aan menschen die zichzelf vergeten en dat de meeste wanhoop en hopeloosheid voorkomt onder hen, die daartoe niet in staat zijn. Verder wordt de menschheid slechts gebracht door personen die, zichzelf vergetend het geheel en de menschheid als geheel voor oogen houden. Daarbij ontwikkelen zij zich tevens zelf op ideale wijze.
Er zijn menschen die wel zelf zouden kunnen maar het van anderen blijven verwachten. Die afwachtende passieve houding wordt hun ongeluk. De eene mislukking volgt op de andere: medeleven, medewerken is onmogelijk. Lichaam en ziel worden door die afwachtende houding ondermijnd. De psychiater kent deze menschen, die neiging tot zelfmoord hebben en in beroep, maatschappij en op het pad der liefde tekortschieten. In de crisis zijn zij er gelukkig aan toe. Een andere groep ontwijkt elke moeilijkheid en blijft voor elke vraag staan: zij isoleert zich. Zij vinden in de crisis geen taak en slechts toenemende vereenzaming. Speelsche naturen, ongeschoolden en ongeletterden, onverschilligen komen hieronder voor. De vraag rijst hoe men dan moet trachten de crisis te helpen oplossen. Spr. onderschat de moeilijkheden niet: ze liggen meer in de onvoorbereidheid van de menschenmassa, die niet berekend is op de oplossing van moeilijke vraagstukken. Persoon voor persoon zou moeten worden voorgelicht ten aanzien van persoonlijkheid en levenstaak en dit is onbegonnen werk. Spr. wees op het onderdrukkers- en uitbuiterstype onder de menschen. In de crisis duikt dit menschentype naar voren in zijn pogingen om een leidende rol te spelen en allen te tyranniseeren. Op deze wijze wordt de gemeenschapszin en de hoogere ontwikkeling der menschheid niet bevorderd. Vrees bij de onderdrukten en ook vrees bij de onderdrukkers is het onvruchtbare resultaat! Om een crisis te kunnen oplossen moet men wezen en structuur daarvan kenen. Van pogingen tot oplossing door bepaalde individuen in overeenstemming met hun persoonlijk levensdoel mag men geen heil verwachten.
Juist inzicht in oorzaak en ontwikkeling van de crisis ontbreekt. Slechts staat vast, dat de versplinterdheid van de menschheid de voornaamste schuld heeft; als allen samengewerkt hadden en niet ieder land eigen doelstellingen nagestreefd had, zou de crisis voorkomen zijn. Gebrek aan gemeenschapszin ligt dus aan de crisis ten grondslag en tot de oplossing kan niets zoo zeer bijdragen als versterking en verlevendiging van het gemeenschapsgevoel. Alle ernstige pogingen gaan in deze richting en moeten noodzakelijk in deze richting gaan. Voor het samengestelde cultuurleven is blijkbaar de beschikbare mate van gemeenschapszin niet voldoende. Reeds alle conflicten in het persoonlijke leven en alle mislukkingen en misslagen blijken bij nader persoonlijkheid-psychologisch onderzoek op dit gebrek aan gemeenschapsgevoel te berusten. Ontwikkeling daarvan is dus onvermijdelijk om de maatschappelijke verhoudingen te verbeteren. Het eenige wat elk individu achter laat is hetgeen hij aan de ontwikkeling der menschheid, krachtens zijn krachtigeren gemeenschapszin, heeft bijgedragen. Naarmate gemeenschapszin sterker en vanzelfsprekender, automatischer wordt, zal het gemakkelijker worden de crisis op te lossen. De crisis is en blijft het beste bewijs voor het overgroote gebrek aan gemeenschapsgevoel.
Na een korte pauze was vervolgens gelegenheid tot het stellen van vragen, waarvan door velen gebruik gemaakt werd.
Gevraagd werd of de spreker geloofde aan een versterkt gemeenschapsgevoel in Rusland, over de waarde van de Montessorimethode, over de theorieën van Freud, over de taak van nationalisme, resp. van de christelijke religie bij de ontwikkeling van het gemeenschapsgevoel enz. Met groote slagvaardigheid gaf spr. op al die vragen een kort antwoord, waarbij de opvoeding tot grooter gemeenschapszin sterk geaccentueerd werd.
Fuente: «De mensch tijdens de crisis. Voordracht van Prof. Adler. De versplinterdheid van de menschheid draagt in hoofdzaak de schuld aan de crisis. Gemeenschapszin dient versterkt», Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad, Utrecht, miércoles 24 de mayo de 1933, p. 6, cols. 1-2; sin firma. Transcripción hecha sobre la imagen de la página en Delpher (MMUTRA04:253244088:mpeg21:p00006; artículo a00061), cotejada con el OCR de la plataforma, cuyas confusiones («persoonlijklieidspsycholoog», «le» por «is», «sameegewerkt», «spr» y «enz» sin punto en el impreso, etc.) se corrigen. La conferencia fue la noche del martes 23 de mayo de 1933 en «Leeuwenbergh», ante la Utrechtsche Volksuniversiteit; el mismo periódico la había anunciado ese día en su agenda «Heden» con el título alemán «Der mensch in der Krise». Se conservan la ortografía de la época y las formas del impreso («ontpopt zich ... in zijn waren aard», «kenen» por «kennen», «persoonlijkheid-psychologisch», el signo de admiración tras el título de la conferencia); el subtítulo en cursiva reproduce la composición del impreso. No debe confundirse con la conferencia de la víspera ante los estudiantes de medicina de Utrecht («Persoonlijkheidspsychologie»). Se omiten los artículos vecinos de la página.