---
Title: Persoonlijkheids-zielkunde en opvoeding
Description: Het Volk, dagblad voor de arbeiderspartij, Amsterdam, donderdag 5 Februari 1925, blz. 7 van het exemplaar in Delpher. Verslag, met eigen beschouwingen, door Luikinga van de voordracht van dr. Alfred Adler «Individualpsychologie und Erziehung» voor de Volksuniversiteit in het Stedelijk Gymnasium te Den Haag, op zaterdag 24 Januari 1925: de «bewegingslijn» van het kind, het type van het hulpbehoevende meisje, de school en het huiswerk, de jongeman met twaalf ambachten en zijn vroegste jeugdherinnering, de «als»-uitvluchten, de begaafdheidskwestie; kritiek van den verslaggever op de geringe plaats van de gemeenschapsgedachte en het verwaarloozen van aanleg en stoffelijke omstandigheden.
Author: Luikinga
URL: https://adler.school/archivo/adler/cronicas/original/1925-02-05%20Persoonlijkheids-zielkunde%20en%20opvoeding
---


<!-- blz. 7 -->

# Persoonlijkheids-zielkunde en opvoeding.

In verschillende steden van ons land worden dezer dagen voordrachten gehouden door dr. Alfred Adler, van Weenen, grondlegger van de leer der Individual-psychologie (persoonlijkheidskunde). Deze leer heeft betrekking zoowel op de genezing van zenuw- en zielsziekten — dr. Adler is geneesheer — als op de algemeene zielkundige vraagstukken, waarvoor de mensch zich ziet geplaatst. Zij gaat uit van de bijzondere beteekenis, die de persoonlijkheid van den mensch heeft met betrekking tot zijn omgeving, meer speciaal — ik ben genoopt, mij uitermate beknopt uit te drukken — wat betreft de wederzijdsche beïnvloeding. Op geneeskundig terrein is haar gedachtengang, dat verschillende zielsziekten worden veroorzaakt door een vrees van den lijder, zijn persoonlijkheid, welker normale en natuurlijke ontwikkeling hem niet gelukt, te verliezen, welke vrees hem ertoe brengt, op een abnormale en ziekelijke wijze zijn persoonlijkheid te handhaven en ze in zekeren zin over zijn omgeving te doen heerschen. Voorwaarde tot genezing is dan volgens dr. Adler, dat den lijder de beweegredenen, die hem, zonder dat hij zich daarvan bewust was, hebben gedreven, worden duidelijk gemaakt. In algemeen maatschappelijken zin richt de leer der persoonlijkheids-zielkunde zich op een natuurlijken en normalen groei der persoonlijkheid zoodanig, dat haar drager en diens omgeving, de maatschappij, daarvan de gunstigste gevolgen ondervinden.

In het Haagsche gymnasium heb ik een voordracht van dr. Adler gevolgd over persoonlijkheids-zielkunde en opvoeding. Hij betoogde daarin, dat een verschijnsel, hetwelk een kind toont, moet worden beoordeeld in onderlingen samenhang met andere verschijnselen, en dat een zoodanig verschijnsel slechts beteekenis krijgt door zijn verband met andere, evenals bij de taal een woord moet worden opgevat in verband met andere woorden, bij de muziek een noot in verband met andere noten. Op deze wijze moet men om een kind te bestudeeren, de „bewegingslijn" van dat kind nagaan.

Dr. Adler besprak vervolgens het type van een meisje van acht tot twaalf jaar, hulpbehoevend, weinig proper, traag in haar optreden en missende sierlijkheid, die andere meisjes van dien leeftijd reeds kunnen bezitten. Hij verklaarde, dat men uit zoo een verschijning reeds aanstonds verschillende gevolgtrekkingen kan maken, b.v. dat zij 's morgens niet tijdig opstaat, dat zij het naar-schoolgaan beschouwt als een verdriet, dat haar omgeving haar veel meer hulp biedt dan goed is voor haar persoonlijkheidheid enz. Zelfs zeide dr. Adler, in staat te zijn, uit zoo een meisje bepaalde konklusies te trekken ook ten opzichte van haar moeder. Eerlijk gezegd, vroeg ik mij af, of deze redeneering van den spreker niet eenigszins voorbarig was. Te zijner verontschuldiging moge, indien ik gelijk heb, dienen, dat zijn ambtgenooten, die een andere richting toegedaan zijn, in vele gevallen eveneens met wonderlijken nadruk onbewezen stellingen poneeren.

Dr. Adler betoogde, dat de minderwaardigheid van zoo een meisje het gevolg is van het feit, dat haar opvoeders haar voor het leven gebrekkig voorbereiden door te veel notitie van haar te nemen. Zoo een kind zal, ziek geworden, haar ziekte anders beschouwen dan andere meisjes. Het zal die ziekte gebruiken vooral als een middel om haar omgeving te dwingen, zich nog meer met haar te bemoeien dan gewoonlijk. Ook zal het 's nachts niet alleen willen zijn en, wakker geworden, de aandacht der volwassenen op zich willen zien gevestigd. Uit de vermelding van deze voorbeelden blijkt genoegzaam, welk type van kind dr. Adler op het oog had.

Hij beantwoordde vervolgens de vraag, hoe men tegenover een dergelijk meisje met persoonlijkheids-zielkunde te werk moet gaan. Zij heeft te veel hulp, verklaarde hij. Haar opvoeders willen haar met te véél warmte omgeven, zoodat zij verteert. Het zelfbewustzijn wordt haar geroofd, maar dit kan niet geschieden, zonder dat dadelijk van de zwaarste fouten het kind slachtoffer wordt. Kinderen immers, wien de zelfstandigheid ontbreekt, kunnen de moeilijkheden, die hun in den weg worden gelegd, niet overwinnen, althans zij willen ze niet overwinnen; hun ontbreekt de lust daartoe. Die kinderen zullen ook altijd moeten jachten, wanneer het tijd is, naar school te gaan; allerlei dingen, die zij moeten medenemen, zullen zij alsdan niet kunnen vinden. Enzoovoorts. De opvoeders echter behooren de gebreken, welke die kinderen toonen, niet als zware fouten te beschouwen, maar moeten pogen, hun opvoeding te verbeteren. Men kan die kinderen opzweepen; zij zullen de school toch als een zware beproeving gevoelen, missen den moed ertoe. Ook al, doordat de opvoeders de kinderen met de school hebben bang gemaakt, b.v. door hun, wanneer zij ongehoorzaam zijn, dreigend toe te voegen: „Wacht maar! Als je maar eens eerst op school bent!" Die kinderen zien er voorts vreeselijk tegen op, hun huiswerk te maken, mede door de houding van hun opvoeders, die zoodanig is, dat, wanneer de kinderen met hun huiswerk thuis komen, het geheele huis te sidderen aanvangt! Dr. Adler wees verder op het verkeerde, dat kinderen, wanneer zij eerst een standje van moeder hebben gehad, later opnieuw berispt worden gedurende den maaltijd wanneer vader is thuisgekomen, in bijzijn van het geheele gezin, zoodat de maaltijden voor het kind in plaats van een uiting van gezinsvreugde, een ramp worden.

Zijn kinderen van het hierboven beschreven type volwassen geworden, dan zullen zij — aldus dr. Adler — de beslissende levenskeuzen, waarvoor zij worden geplaatst, niet juist kunnen doen. Dikwijls zullen zij in allerlei betrekkingen mislukken. En steeds zullen zij uitvluchten bij de hand hebben. Dr. Adler vertelde van een 26-jarigen jongeman, die twaalf ambachten en dertien ongelukken had gehad, en placht te zeggen: „*Als* ik maar musicus geworden was!" Toen dr. Adler hem naar zijn vroegste jeugdherinnering vroeg, antwoordde hij, dat hij zich herinnerde, misschien drie jaren oud, voor een venster gezeten en op straat gekeken te hebben. Dr. Adler noemde deze herinnering zeer typeerend. Te zien, hoe *andere menschen* werken. Toen die jongeman kind was — aldus dr. Adler — had de omgeving zich al te zeer beijverd, den kleine ter wille te zijn, en niet genoeg van hem verlangd. Soortgelijke menschen gebruiken voor hun mislukkingen soortgelijke uitvluchten. „*Als* ik maar meer geleerd had" of „*als* mijn moeder maar minder zenuwachtig was geweest" of „*als* mijn broers maar niet waren voorgetrokken". Wat de laatste toevlucht betreft, wees dr. Adler erop, dat bij een vertroeteld kind, dat een broertje of zusje krijgt, zich door ijverzucht belangrijke konflikten kunnen voordoen. Zoodanige kinderen namelijk willen altijd het middelpunt zijn van de belangstelling hunner moeder en kunnen geen konkurrentie verdragen bijv. van een broertje, van vader of stiefvader. En het eenige geneesmiddel voor zulke kinderen is, dat hun zlefbewustzijn wordt opgewekt en hun geleerd wordt, zichzelven te helpen en werkzaam te zijn, wat overigens een gezonde en zelfs teedere liefde geenszins uitsluit.

Dr. Adler sprak ook over de begaafdheidskwestie, die bij de opvoeding een fantastische rol speelt. Hij waarschuwde, dat de opvoeders hun verwachtingen van de begaafdheid der kinderen niet te hoog moeten spannen, omdat zij anders de kinderen bevreesd maken, aan de omtrent hen gekoesterde verwachtingen niet te kunnen voldoen, welke vrees een „omslaan" van de kinderen tot gevolg heeft. Dezen n.l. gaan dan meenen, toch nooit aan de hun gestelde eischen te kunnen beantwoorden, en laten hun inspanning verslappen.

Eischt van de kinderen geen volmaaktheid — aldus de zin van dr. Adler's betoog —, maar ook: verwent hen niet; leert hun zelfwerkzaamheid en zelfstandigheid; versterkt aldus hun persoonlijkheid en maakt hen vertrouwd met de gedachte, dat het leven moeilijkheden brengt en de krachten groeien gedurende den strijd. Dat is de beste wijze om de kinderen te maken tot krachtige menschen en tot nuttige medemenschen, wier praestaties in het belang zullen zijn van de gemeenschap.

Het trof mij, dat hij van de gemeenschapsgedachte niet bijzonder veel gewag maakte en eerst aan het slot er met eenge woorden uiting aan gaf. Hiermede wil ik geenszins te kennen geven, den indruk te hebben gekregen, dat dr. Adler's persoonlijkheidsgedachte zich tegen een socialistische vorming zou richten. Wellicht had hij, als is hij geen sociaaldemokraat, aan de gemeenschapsgedachte in zijn rede wat meer aandacht kunnen wijden. Overigens zijn ook wij, sociaaldemokraten, ons wel bewust, dat men om een goed lid der gemeenschap te zijn, eigen persoonlijkheid sterk en krachtig moet maken. Daarom is het ook niet goed, alle individualisme voor te stellen als een ziekte die uitgeroeid, als een gezwel dat uitgebrand moet worden.

Gedurende de lezing rees bij mij de vraag, of dr. Adler ten aanzien van de vorming der persoonlijkheid niet al te veel gewicht toekent aan de opvoeding — hoe ontzaglijk belangrijk deze ook moge zijn — en of hij den aanleg, de aangeboren eigenschappen van een mensch niet te zeer verwaarloost.

Eén ding verwaarloosde hij in ieder geval: de moeilijkheid, waarin veel opvoeders verkeeren, die in benarde stoffelijke omstandigheden leven, waardoor hun gedachten te veel vervuld zijn van de vraag van het levensonderhoud, zoodat zij maatschappelijk èn zielkundig niet in staat zijn, hun kinderen doeltreffend op te voeden.

Afgescheiden hiervan, was dr. Adler's betoog warm, mild en gezond. Maar zou een schoolmeester met een koelen kop, met heldere hersens en een warm hart voor de kinders ook niet een dergelijk betoog hebben kunnen houden? Zouden er niet tal van eenvoudige opvoeders zijn, vaders en moeders, door wier hoofd de gedachten, die dr. Adler vertolkte, reeds dikwijls zijn gegaan? Was het voor het aanhooren van zoo een rede noodig, dat men een geleerde uit Weenen liet komen?

Niets afdingende op de onmiskenbare waarheden, die aan dr. Adler's betoog ten grondslag lagen, en op de sympathieke wijze, waarop hij ze uitte, bedoel ik slechts, te vragen, of dat betoog wel veel nieuws bevat.

LUIKINGA.

---

*Fuente:* «Persoonlijkheids-zielkunde en opvoeding», *Het Volk. Dagblad voor de arbeiderspartij*, Ámsterdam, jueves 5 de febrero de 1925, p. 7 del ejemplar digitalizado, cols. 1-5 (parte inferior de la página); firmado «Luikinga». Delpher: artículo ddd:011083125:mpeg21:a0092, página ddd:011083125:mpeg21:p007. Transcripción hecha sobre la imagen de la página, cotejada con el OCR de la plataforma. Se conservan la ortografía de la época y las erratas del impreso («persoonlijkheidheid», «zlefbewustzijn», «eenge», «als is hij geen»); las palabras impresas con espaciado («Als», «andere menschen») van en cursiva. Es el primero de tres artículos de Luikinga sobre las conferencias de Adler en La Haya (véanse los del 17 de febrero y el 5 de marzo de 1925). De la misma conferencia (la de la Volksuniversiteit en el Stedelijk Gymnasium, el sábado 24 de enero de 1925 por la tarde, titulada «Individualpsychologie und Erziehung») publicó *De Avondpost* («Uit de Residentie. Individualpsychologie», 26 de enero de 1925) una reseña sin firma, más breve pero más ceñida a las palabras del orador, que añade la comparación del individuo con la nota de una melodía, los tres problemas de la vida —comunidad, profesión y amor—, la crítica de la idea de una diferencia entre chicos y chicas y la mención del cuestionario de la señora Verploegh Chassé. Otra reseña de la misma conferencia (La Haya, Volksuniversiteit, 24 de enero de 1925), más breve pero más objetiva y con algunos detalles que aquí faltan (los terrores nocturnos del niño mimado, la frase «si…», la igualdad de capacidades entre hombres y mujeres), apareció en *Het Vaderland*, 26 de enero de 1925, «Individueele psychologie en opvoeding» (Delpher, ddd:010009511:mpeg21:a0046), y con el mismo texto en la *Nieuwe Rotterdamsche Courant* del 25 de enero.
